Maraykanka oo dalbaday in Iiraan si weyn u dhimto awoodda kobcinta yuraaniyamka

Madaxweyne ku-xigeenka Maraykanka JD Vance ayaa dalbaday in Iiraan si weyn u dhimto awooddeeda kobcinta yuraaniyamka, taas oo khubaro ku tilmaameen dabacsanaan suurtagal ah. Hase yeeshee, cunaqabataynta, go’doominta badda iyo dagaallada gobolka ayaa weli caqabad ku ah heshiis.
Madaxweyne ku-xigeenka Maraykanka JD Vance ayaa sheegay in Iiraan looga baahan yahay inay si weyn u dhimto awooddeeda kobcinta yuraaniyamka, si loo gaaro heshiis lagu soo afjarayo dagaalka. Khubaro ayaa hadalkaas u arka inuu muujin karo in Washington ka dabcinayso dalabkeedii hore ee ahaa in Tehran gebi ahaanba joojiso kobcinta yuraaniyamka.
Hadalka Vance ayaa ku soo beegmaya xilli dagaalka Maraykanka iyo Israa’iil ay ku hayaan Iiraan uu galay bishii siddeedaad. Mas’uuliyiinta Tehran ayaa dhankooda shaki geliyey in Washington ay si dhab ah u doonayso wadaxaajood.
Vance oo la hadlay wakaaladda Reuters ayaa sheegay in Iiraan ay muujin karto inaanay doonayn hub nukliyeer ah haddii ay wax ka beddesho barnaamijkeeda kobcinta yuraaniyamka. Waxa uu su’aal geliyey sababta ay ugu baahan tahay yuraaniyam la kobciyey ilaa 60 boqolkiiba, haddii aanay doonayn hubkaas.
Kobcinta yuraaniyamka ayaa ka dhigta mid loo adeegsan karo shidaalka falceliyeyaasha nukliyeerka, halka heerar aad uga sarreeya loo isticmaali karo hub nukliyeer ah. Hay’adda Caalamiga ah ee Tamarta Atoomikada ayaa sheegtay in Iiraan ay yuraaniyam kobcisay ilaa 60 boqolkiiba, taas oo ka hooseysa qiyaastii 90 boqolkiiba ee loo arko heerka hubka. Sida lagu sheegay qoraalka Al Jazeera, qiimeyntii hay’adda ee May 2025 laguma helin tilmaamo lagu kalsoonaan karo oo muujinaya barnaamij nukliyeer oo habaysan.
Vance ayaa sidoo kale sheegay in Maraykanku uu la hadlayo Madaxweynaha Iiraan Masoud Pezeshkian iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Abbas Araghchi, inkasta oo uu sheegay inaanay si buuxda ugu caddayn habka go’aannada dalkaas loo gaaro.
Dhanka kale, Wasiirka Arrimaha Dibadda Maraykanka Marco Rubio ayaa wariyeyaal kula hadlay Athens, isaga oo ku celiyey in Iiraan aan loo oggolaan karin hub nukliyeer ah. Waxa uu ku eedeeyey Tehran inay lumisay fursado dhowr ah oo heshiis lagu gaari karay. Rubio ayaa sidoo kale ku andacooday in Iiraan ay gebi ahaanba lumisay xakamaynta Marinka Hormuz, dhaqaaladeeduna uu si daran hoos ugu dhacayo. Madaxweyne Donald Trump ayaa isaguna ka digay in dagaalku ku dhammaan doono hab wanaagsan ama hab aan wanaagsanayn.
Madaxweyne Pezeshkian ayaa Isniintii ku tilmaamay wadaxaajoodka Washington mid aan miro dhalayn. Isaga oo la kulmay wasiirka arrimaha dibadda Armenia, ayuu Maraykanka ku eedeeyey inuu wadaxaajoodka barbar wado dadaal lagu ridayo dowladda Iiraan. Sida ay werisay wakaaladda rasmiga ah ee IRNA, waxa uu sheegay in saddex jeer la weeraray Iiraan kaddib wadaxaajoodyo, taas oo uu ku sababeeyey kalsooni-darrada Tehran.
Hase yeeshee, Araghchi oo 4-tii Oktoobar la hadlay safiirrada shisheeye ee Tehran ayaa sheegay in keliya wadaxaajood ku dhisan caddaalad iyo sinnaan uu soo afjari karo colaadda. Hadalkaas ayaa muujinaya inaan weli la xirin waddadii wadaxaajoodka.
Dabayaaqadii Sebtembar, Iiraan ayaa intii uu socday shirka Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ee New York soo bandhigtay hindise lagu furayo Marinka Hormuz, laguna bilaabayo wadaxaajood. Trump ayaa markii dambe diiday hindisahaas.
Hindisuhu waxa uu ku dhisnaa is-afgarad ay labada dal saxiixeen 17-kii Juun, kaas oo muddo kooban dejiyey colaadda ka hor inta aanu burburin. Qorshaha cusub ayaa soo jeediyey in dagaalka laga joojiyo dhammaan furimaha, oo uu ku jiro weerarka Israa’iil ee Lubnaan; in Maraykanku qaado go’doominta badda iyo cunaqabataynta shidaalka; iyo in la sii daayo hantida Iiraan ee la xayiray. Marinka Hormuz ayaa la furi lahaa toddoba maalmood kaddib, waxaana ku xigi lahaa wadaxaajood ku saabsan barnaamijka nukliyeerka Iiraan. Kala horreynta tallaabooyinkan ayaa weli ah qodob la isku hayo.
Simon Mabon, oo ah bare xiriirka caalamiga ah ka dhiga Jaamacadda Lancaster, ayaa Al Jazeera u sheegay in Washington ay dabcinayso mowqifkeeda nukliyeerka, balse arrintaasi aanay ahayn caqabadda ugu weyn ee Tehran. Waxa uu sheegay in Iiraan ay mudnaanta siineyso qaadista go’doominta iyo cunaqabataynta, sii deynta hantideeda la xayiray iyo joojinta colaadaha gobolka. Waxa uu sidoo kale ku qiimeeyey inay weli yar tahay suurtagalnimada Iiraan inay raadiso hub nukliyeer ah.
Heshiis oggolaanaya kobcin xaddidan ayaa lala barbar dhigi karaa heshiiskii nukliyeerka ee 2015, ee loo yaqaan JCPOA, kaas oo la gaaray xilligii Madaxweyne Barack Obama. Heshiiskaasi waxa uu xaddiday barnaamijka nukliyeerka Iiraan, iyadoo beddelkeeda laga khafiifiyey cunaqabataynta. Trump ayaa Maraykanka ka saaray heshiiskaas 2018.
Mabon ayaa sheegay in Tehran ay u baahan doonto ballanqaadyo ka baxsan arrinta nukliyeerka, oo ay ka mid yihiin qaadista cunaqabataynta iyo go’doominta, ama ugu yaraan qorshe cad oo arrimahaas lagu fulinayo, iyo sidoo kale dhammaadka colaadda Lubnaan iyo xabbad-joojin joogto ah oo Khaliijka ka dhaqan gasha.
Amniga maraakiibta Hormuz ayaa weli ah arrin aan la hubin. Wasaaradda Arrimaha Dibadda Hindiya ayaa sheegtay in Talaadadii 12 shaqaale ah oo saarnaa markab shidaal oo calanka Panama watay ay ku dhaawacmeen walax aan la aqoonsan oo ku dhacday markabka xilli uu marayay marinka.
Shirkadda xogta badaha ee Kpler ayaa sheegtay in dhoofinta shidaalka dalalka Khaliijka, marka laga reebo Iiraan, ay Sebtembar gaartay in ka badan 81 boqolkiiba heerarkii dagaalka ka hor. Dhoofinta shidaalka cayriin ee guud ahaan Bariga Dhexe ayaa sidoo kale ka sarreysay heerarkii dagaalka ka hor 14 maalmood oo bishaas ah.
Soo kabashada dhoofinta ayaa yareyn karta cadaadiska Washington ku saaran inay heshiis gaarto. Si kastaba, weerarrada maraakiibta iyo muranka ku saabsan cunaqabataynta iyo kala horreynta tallaabooyinka heshiiska ayaa weli mugdi gelinaya sida xal loo gaari karo.






